Tọa đàm "Tiếng nói đằng sau tác giả: văn chương và dòng chảy văn hóa"

Chiều ngày 05.05, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM đã tổ chức buổi tọa đàm với chủ đề “Tiếng nói đằng sau tác giả: Văn chương và dòng chảy văn hóa”. Đây là hoạt động thuộc khuôn khổ chương trình Những ngày Văn học châu Âu 2025, do Khoa Văn học phối hợp cùng Hiệp hội các cơ quan Văn hoá và các Đại sứ quán châu Âu tại Việt Nam tổ chức.

Buổi tọa đàm quy tụ các nhà văn quốc tế gốc Việt gồm Cécile Pin (Anh), Khuê Phạm (Đức), Nuage Rose – Hồng Vân (Pháp), cùng sự hiện diện của đại diện các tổ chức văn hóa châu Âu như TS. Josefine Wallat,Tổng Lãnh sự Đức tại TP.HCM; bà Nguyễn Phương Thảo, Giám đốc Ban Nghệ thuật và Công nghiệp Sáng tạo của Hội Đồng Anh Việt Nam; bà Thái Mai Lan, Viện trưởng Viện Goethe TP.HCM; bà Đỗ Thị Minh Nguyệt,Trưởng phòng sách và Hội thảo, Trung tâm văn hóa Pháp tại Hà Nội. Về phía Nhà trường có sự hiện diện của TS. Phan Thanh Định, Phó Hiệu trưởng; PGS.TS. Phan Mạnh Hùng, Trưởng Khoa Văn học; cùng các giảng viên, sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành văn học và các lĩnh vực liên ngành khác.

Sự kiện quy tụ sự tham dự của đông đảo người quan tâm đến lĩnh vực văn học - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Phát biểu khai mạc, TS. Phan Thanh Định nhấn mạnh, buổi tọa đàm không chỉ là một sự kiện học thuật đơn thuần, mà còn là biểu hiện sâu sắc của tinh thần khai phóng mà Nhà trường luôn theo đuổi. Văn chương, trong bản chất sâu xa nhất, là hành trình để con người đi tìm tiếng nói của chính mình, đồng thời là cách nhận diện những thanh âm khác biệt đang vang vọng trong thế giới hôm nay. Mỗi tác phẩm văn học là một nỗ lực gắn kết giữa ký ức, ngôn ngữ, thân phận và căn tính. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và dịch chuyển, lắng nghe “tiếng nói đằng sau” – những điều chưa được gọi tên – là hành vi khai phóng và nhân văn.

TS. Phan Thanh Định nhấn mạnh, buổi tọa đàm không chỉ là một sự kiện học thuật đơn thuần, mà còn là biểu hiện sâu sắc của tinh thần khai phóng mà Nhà trường luôn theo đuổi - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Đại diện các tổ chức đối tác, bà Nguyễn Phương Thảo, Giám đốc Ban Nghệ thuật và Công nghiệp Sáng tạo Hội đồng Anh, đã gửi lời cảm ơn đến Nhà trường vì đã tạo dựng không gian kết nối học thuật có chiều sâu giữa các nhà văn Việt kiều và công chúng trẻ yêu văn chương tại Việt Nam.

Bà Nguyễn Phương Thảo, Giám đốc Ban Nghệ thuật và Công nghiệp Sáng tạo Hội đồng Anh, phát biểu tại buổi tọa đàm - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Tọa đàm được tổ chức theo hình thức đối thoại song ngữ giữa ba tác giả quốc tế  xoay quanh các chủ đề: ký ức gia đình, ngôn ngữ sáng tác, cảm thức “không thuộc về” và khả năng kết nối giữa ký ức cá nhân với cộng đồng qua văn chương.

Nhà văn Cécile Pin, tác giả tiểu thuyết Wandering Souls (Linh hồn lưu lạc), chia sẻ rằng sáng tác của chị được hình thành từ những khoảng trống ký ức trong gia đình sau chiến tranh. Việc lựa chọn viết bằng tiếng Anh, trong khi mang trong mình trải nghiệm lai Pháp – Việt, đã trở thành công cụ giúp chị vượt qua giới hạn cá nhân và xây dựng cây cầu kết nối lịch sử gia đình với dòng chảy văn hóa toàn cầu.

Tác giả Khuê Phạm, nhà báo kỳ cựu của tờ DIE ZEIT (Đức), tác giả tiểu thuyết Brothers and Ghosts, cho biết sự giằng xé giữa bản sắc Việt và môi trường sống tại Đức đã thôi thúc chị tìm đến văn chương như một cách để “giải mã bản ngã”. Chị phân biệt rõ sự khác biệt giữa viết báo và viết tiểu thuyết – một bên đòi hỏi cấu trúc chặt chẽ và tính khách quan, một bên là không gian tự do hơn để giải phóng ký ức và cảm xúc.

Tác giả Nuage Rose – Hồng Vân, người sáng tác bằng cả tiếng Pháp và tiếng Việt, nhấn mạnh vai trò của ngôn ngữ trong việc lưu giữ ký ức gia đình. Việc viết bằng cả tiếng Pháp và tiếng Việt cho phép chị khám phá những tầng sâu cảm xúc khác nhau, đồng thời tiếp cận độc giả đa dạng ở nhiều không gian văn hóa.

Các tác giả chia sẻ tại buổi tọa đàm - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Phần thảo luận mở diễn ra sôi nổi với nhiều câu hỏi xoay quanh bản sắc, vai trò của ngôn ngữ, và cảm giác “không thuộc về” trong sáng tác. Các diễn giả cùng chia sẻ quan điểm: chính cảm giác lạc lõng lại mở ra không gian sáng tạo mới – nơi tác giả được quyền lựa chọn ngôn ngữ, giọng điệu và ký ức để viết lại lịch sử cá nhân lẫn tập thể. Văn chương, theo các diễn giả, là phương tiện không chỉ để diễn đạt cảm xúc mà còn để “chữa lành” – một dạng liệu pháp tinh thần cho những cộng đồng từng bị tổn thương, chia cắt bởi chiến tranh, di cư hay định kiến xã hội. Việc trao quyền cho ký ức cá nhân cất tiếng nói chính là hành động khai phóng và kiến tạo văn hóa nhân văn trong thời đại dịch chuyển.

Các khán giả tham gia trao đổi cùng các diễn giả - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Thông qua những chia sẻ chân thực và giàu cảm xúc từ các diễn giả, buổi tọa đàm mở ra một không gian đối thoại đầy cảm hứng, nơi văn chương không còn nằm trên trang giấy, mà sống động giữa đời sống, giữa những ký ức và bản sắc đang không ngừng chuyển hóa. Từ những trải nghiệm riêng tư đến các vấn đề toàn cầu về di cư, ngôn ngữ, bản ngã, người tham dự được gợi mở cách tiếp cận văn học không chỉ như một môn học, mà như một hành trình nhân văn để hiểu mình, hiểu người, và cùng kiến tạo một thế giới giàu sự cảm thông và đa dạng. Buổi tọa đàm cũng khẳng định vai trò của Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM như một trung tâm giao lưu học thuật quốc tế, nơi tinh thần khai phóng, đối thoại liên ngành và liên văn hóa luôn được nuôi dưỡng, phát triển và lan tỏa.

Tập thể chụp ảnh lưu niệm sau buổi tọa đàm - Ảnh: LÝ NGUYÊN

LÝ NGUYÊN