Lừa đảo qua điện thoại: sinh viên cảnh giác tránh “sập bẫy”

Gần đây, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM nhận được nhiều trình báo của sinh viên về các hiện tượng lừa đảo, tống tiền qua điện thoại. Hiện tượng này xuất hiện đã lâu và đã được các cơ quan chức năng cảnh báo, nhưng vì tâm lý lo sợ, nhiều sinh viên vẫn sa “bẫy” của các đối tượng xấu.

Các “kịch bản” lừa đảo qua điện thoại rất đa dạng: hăm dọa về các hành vi vi phạm pháp luật và buộc sinh viên chuyển tiền để tránh bị khởi tố; thông báo trúng thưởng các chuyến du lịch, quà khuyến mãi và yêu cầu chuyển tiền để chuẩn bị cho việc nhận thưởng; thông báo trao học bổng du học, cần một khoản tiền để chuẩn bị thủ tục, hồ sơ xuất cảnh; mạo danh các đơn vị vận chuyển, đòi phí của người nhận bưu phẩm… 

Sinh viên là những “con mồi” béo bở

Trong bối cảnh các phương tiện di động và các nền tảng trực tuyến ngày càng phổ biến, các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng cũng ngày càng nhiều và tinh vi hơn. Sinh viên có thể bị tấn công với rất nhiều hình thức: tin nhắn, email, các cuộc gọi giả mạo… Với nhiều chiêu trò, “kịch bản” phức tạp, các đối tượng lừa đảo thường kích động tâm lý lo sợ, hoang mang của nạn nhân để trục lợi.

Sinh viên tại các thành phố lớn như TP. HCM là một trong những đối tượng mà tội phạm lừa đảo thường xuyên nhắm đến. Bởi đa phần các bạn còn non nớt, thiếu kinh nghiệm, tâm lý dễ hoảng sợ, kích động trước những cáo buộc pháp lý. Kẻ lừa đảo thường lợi dụng tâm lý này để thao túng, khiến sinh viên mất cảnh giác và đưa ra những quyết định vội vàng. Bên cạnh đó, đa phần sinh viên xa nhà thường chưa quen với môi trường mới, không có người thân kề cận để hỗ trợ khi gặp tình huống bất ngờ. Sinh viên cũng là nhóm có nhu cầu tiêu dùng lớn, thường xuyên thực hiện giao dịch trực tuyến, nên dễ trở thành nạn nhân của các chiêu trò “khuyến mãi”, “trúng thưởng”…

Sự hoang mang, lo sợ dễ khiến sinh viên “sập bẫy” của những kẻ lừa đảo - Ảnh: Quỳnh Mai

Sáng 23.11, sinh viên T.Q.T nhận được cuộc gọi từ một người tự xưng là công an. Đối tượng nói rằng bạn là nghi can của 1 vụ rửa tiền, đe dọa sẽ buộc bạn nghỉ học, thậm chí có thể đi tù. Vì quá lo sợ, T.Q.T đã nghe theo lời đối tượng và chuyển tiền để tránh bị khởi tố. “Số tiền đó thật sự rất lớn, là cả học phí và tiền mình tích góp nhiều năm nay. Mình cảm thấy bối rối, lo sợ và tội lỗi lắm” - T.Q.T bộc bạch. Sự việc không chỉ là mất mát về tiền bạc mà còn ảnh hưởng lớn đến tâm lý của bạn sinh viên này, khiến bạn căng thẳng, mất ngủ nhiều ngày, nhốt mình trong nhà, không còn tinh thần để đi học, đi làm.

Cũng gặp thủ đoạn tương tự, nhưng may mắn hơn T.Q.T, trường hợp của sinh viên H.N.M.T chỉ dừng lại ở mức bị đe doạ. Trưa 25.11, sau khi nhận cuộc gọi của một kẻ xưng là công an, H.N.M.T bị dẫn sang nền tảng Zoom. Tại đây, các đối tượng trình chiếu các văn bản "Lệnh bắt giữ hình sự và phong tỏa tài sản" đối với T, trên đó có thông tin cá nhân, số CCCD của bạn và thông tin các đối tượng bị truy nã. Tuy không có thiệt hại về tài sản, nhưng sự việc này đã để lại nhiều hoang mang, lo lắng trong tâm lý của bạn, khi những thông tin cá nhân quan trọng rò rỉ và bị các đối tượng xấu lợi dụng. 

Phải cảnh giác và tỉnh táo

Ngay khi tiếp nhận thông tin về những vụ lừa đảo, Nhà trường đã lập tức đưa ra cảnh báo cho sinh viên trên các phương tiện truyền thông.

Nói về các dấu hiệu để nhận biết cuộc gọi lừa đảo, ThS. Trần Nam - Trưởng phòng Công tác sinh viên - nhấn mạnh, sinh viên cần cảnh giác trước những số điện thoại lạ, tài khoản mạng xã hội có thông tin không rõ ràng. Thầy căn dặn, các bạn cần tỉnh táo để nhận ra những tình tiết đáng ngờ: “Nếu chúng ta không làm gì sai thì sẽ không có hành vi phạm pháp. Chúng ta không nộp hồ sơ ở đâu thì chắc chắn chúng ta sẽ không có học bổng. Những khoản chi trả hậu hĩnh thì không đến từ những hoạt động bình thường, mà rất có thể là những chiêu trò để dụ dỗ các bạn”. Mặt khác, sinh viên cũng nên thường xuyên theo dõi thông tin trên báo đài để nhận biết, phòng tránh những chiêu trò lừa đảo.

Ngoài nội dung trò chuyện, còn có những yếu tố khác có thể là dấu hiệu của lừa đảo như: gọi điện liên tục; cuộc gọi đến từ một không gian ồn ào, có thể là nơi nhiều người khác cũng đang thực hiện những cuộc gọi tương tự; các cuộc gọi giả mạo sử dụng hình ảnh AI, với chuyển động khuôn mặt bất thường và âm thanh không rõ ràng…

Cần cẩn trọng khi nhận cuộc gọi từ số lạ, tuyệt đối không giao tài sản của mình cho người không rõ danh tính - Ảnh: Quỳnh Mai 

Khi nhận thấy các dấu hiệu lừa đảo, sinh viên phải ngắt liên lạc ngay lập tức để tránh rơi vào những “bẫy tâm lý” của các đối tượng xấu. Nếu gặp vụ việc phức tạp, sinh viên nên trao đổi thông tin cho bạn bè, gia đình, để họ cùng chia sẻ và phân tích vấn đề, tránh nghe theo sự dụ dẫn của các đối tượng lừa đảo. “Chia sẻ với người khác là điều đầu tiên các bạn cần phải làm. Bởi vì khi bạn lo lắng, suy nghĩ một mình thì bạn sẽ nằm trong một ‘diễn biến tâm lý’ mà những kẻ lừa đảo có thể tính toán được” - ThS. Trần Nam khẳng định. 

Nếu chẳng may đã bị lừa, sinh viên nên xem như đã mất khoản tiền đó và tuyệt đối không tìm cách đòi lại. Vì có thể khi liên hệ với kẻ lừa đảo, chúng lại tiếp tục có những “kịch bản” phức tạp hơn, khiến cho các bạn càng mất nhiều hơn nữa. Thay vào đó, các bạn nên đến trình báo cho các cơ quan chức năng, gia đình, thầy cô… để được hỗ trợ.

ThS. Trần Nam nhận định, trong tương lai, không gian trực tuyến sẽ ngày càng trở nên phức tạp, nhất là khi trí tuệ nhân tạo phát triển. Do đó, khi sử dụng các nền tảng này, sinh viên cần phải bảo mật dữ liệu cá nhân, đặc biệt là những thông tin quan trọng như nơi ở, CCCD, tài khoản ngân hàng... để bảo vệ bản thân mình.