Khoa học liên ngành đồng hành cùng địa phương kiến tạo mô hình phát triển xanh và bền vững

Sáng ngày 30.05, tại Hội trường UBND tỉnh Lâm Đồng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM đã phối hợp cùng Viện Môi trường và Tài nguyên, ĐHQG-HCM và Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lâm Đồng tổ chức thành công Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Kinh tế xanh và phát triển bền vững”. Sự kiện đã thu hút hơn 200 đại biểu là các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý trong nước tham dự và trao đổi học thuật. 

Khoa học liên ngành đồng hành cùng địa phương hiện thực hóa chiến lược phát triển xanh

PGS.TS. Nguyễn Minh Tâm, Phó Giám đốc ĐHQG-HCM, phát biểu khai mạc hội thảo - Ảnh: LÝ NGUYÊN


Ông Đinh Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, kỳ vọng hội thảo sẽ góp phần định hình chính sách, đưa Lâm Đồng trở thành trung tâm phát triển xanh của Tây Nguyên - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Không chỉ là một hoạt động khoa học chuyên sâu, sự kiện còn là diễn đàn liên ngành, nơi hội tụ những tư duy mới và giải pháp thực tiễn nhằm thúc đẩy mô hình phát triển kinh tế xanh gắn với chiến lược tăng trưởng bền vững. Đây cũng là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa các cam kết quốc gia và quốc tế về bảo vệ tài nguyên môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh – sạch – toàn diện.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Minh Tâm, Phó Giám đốc ĐHQG-HCM, nhấn mạnh vai trò trung tâm của khoa học và công nghệ trong việc thiết kế các mô hình tăng trưởng bền vững. Theo thầy, trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện các cam kết tại COP26 và triển khai các nghị quyết quốc gia về phát triển xanh, giới khoa học có sứ mệnh cung cấp nền tảng tri thức và các giải pháp có thể hành động để đảm bảo phát triển kinh tế gắn liền với bảo tồn tài nguyên và môi trường. 

Về phía địa phương, ông Đinh Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, bày tỏ kỳ vọng, hội thảo sẽ mang đến những đề xuất cụ thể, thiết thực, làm cơ sở cho tỉnh xây dựng và điều chỉnh chính sách phát triển, trong đó xác định Lâm Đồng là trung tâm nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái và năng lượng tái tạo của khu vực Tây Nguyên.

Giải pháp liên ngành thúc đẩy kinh tế xanh: Từ mô hình địa phương đến liên kết vùng và chuyển đổi số

Tại Hội thảo, phiên tham luận mở đầu bằng báo cáo tham luận với chủ đề “Nông nghiệp công nghệ cao và du lịch nông nghiệp, nông thôn: Giải pháp phát triển kinh tế xanh tươi đẹp cho Lâm Đồng” của nhóm tác giả gồm GS.TS. Mai Trọng Nhuận, Nguyên Giám đốc ĐHQGHN; GS.TS. Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Nhà trường; PGS.TS. Ngô Thị Thu Trang, Trưởng khoa Địa lý. Dựa trên phân tích liên ngành giữa điều kiện tự nhiên, văn hóa bản địa và xu thế phát triển nông nghiệp hiện đại, nhóm tác giả đề xuất định vị Lâm Đồng là “siêu thị nông sản xanh” và “trạm sạc sức khỏe” của quốc gia – nơi vừa đảm nhiệm vai trò cung ứng nông sản chất lượng cao, vừa là điểm đến nghỉ dưỡng sinh thái phục vụ sức khỏe thể chất và tinh thần. Với lợi thế khí hậu ôn hòa, tài nguyên đất đai màu mỡ và bản sắc nông nghiệp phong phú, Lâm Đồng được đánh giá là địa phương có khả năng tiên phong trong phát triển mô hình kết hợp giữa nông nghiệp công nghệ cao và du lịch nông thôn, tạo ra hệ sinh thái kinh tế đa giá trị, góp phần nâng cao chất lượng sống của cộng đồng và gia tăng sức cạnh tranh vùng.

Nhóm tác giả đồng thời nhấn mạnh rằng để hiện thực hóa mô hình này, cần khai thác triệt để các cơ chế chính sách mang tính đổi mới từ Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, đặc biệt là những quy định mở đường cho phát triển kinh tế xanh tại các địa bàn chiến lược như Tây Nguyên. Phát triển nông nghiệp xanh không thể tách rời hệ thống thể chế linh hoạt và đổi mới, cho phép thúc đẩy liên kết vùng – liên kết ngành, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội và chuyển giao công nghệ cao vào sản xuất. 

GS.TS. Mai Trọng Nhuận, Nguyên Giám đốc ĐHQGHN, báo cáo tham luận với chủ đề “Nông nghiệp công nghệ cao và du lịch nông nghiệp, nông thôn: Giải pháp phát triển kinh tế xanh tươi đẹp cho Lâm Đồng” - Ảnh: LÝ NGUYÊN


PGS.TS. Ngô Thị Thu Trang, Trưởng khoa Địa lý, đánh giá cao tiềm năng tiên phong phát triển nông nghiệp công nghệ cao kết hợp du lịch nông thôn, hướng đến hệ sinh thái kinh tế đa giá trị của tỉnh Lâm Đồng - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Bên cạnh định hướng phát triển nông nghiệp và du lịch, nhiều chuyên gia đã nhấn mạnh vai trò của công nghệ, đặc biệt là tham luận của GS.TS. Võ Chí Mỹ, Phó Chủ tịch Hội Trắc địa bản đồ viễn thám Việt Nam và PGS.TS. Nguyễn Quốc Long, Trường ĐH Mỏ Địa chất, về ứng dụng công nghệ địa không gian thông minh (GeoAI) trong quản lý tài nguyên và môi trường. GeoAI hiện đang tích hợp trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, viễn thám, GIS và blockchain. Nó cho phép giám sát hệ sinh thái theo thời gian thực, phân tích biến động rừng, đo sinh khối và tín chỉ carbon, hỗ trợ hiệu quả cho quy hoạch năng lượng tái tạo và đánh giá tác động môi trường. Trong bối cảnh chuyển đổi số, GeoAI được xem là nền tảng công nghệ quan trọng giúp các địa phương như Lâm Đồng nâng cao năng lực quản trị phát triển xanh một cách thông minh, toàn diện và bền vững.

GS.TS. Võ Chí Mỹ, Phó Chủ tịch Hội Trắc địa bản đồ viễn thám Việt Nam, báo cáo tham luận với chủ đề "Ứng dụng công nghệ địa không gian thông minh (GeoAI) trong quản lý tài nguyên và môi trường" - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Ở góc độ mô hình kinh tế, TS. Nguyễn Thanh Hùng từ Viện Môi trường và Tài nguyên đưa ra những phân tích sâu sắc về tiềm năng triển khai kinh tế tuần hoàn tại tỉnh Lâm Đồng. Dựa trên đánh giá hiện trạng phát sinh chất thải, ông chỉ ra rằng hệ thống thu gom và xử lý rác hiện nay còn lệ thuộc vào chôn lấp, thiếu phân loại tại nguồn, tỷ lệ tái chế thấp và còn bỏ ngỏ các nguồn phụ phẩm nông nghiệp. Trên cơ sở đó, ông đề xuất các mô hình khả thi như sản xuất phân hữu cơ từ rác thải sinh hoạt, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để tái chế, và phát triển các doanh nghiệp khởi nghiệp xanh dựa trên chất thải tái sử dụng. Các giải pháp chính sách, công nghệ, và hợp tác công - tư cũng được đưa ra nhằm thúc đẩy áp dụng rộng rãi các mô hình tuần hoàn trên toàn địa bàn tỉnh.

TS. Nguyễn Thanh Hùng từ Viện Môi trường và Tài nguyên đưa ra những phân tích sâu sắc về tiềm năng triển khai kinh tế tuần hoàn tại tỉnh Lâm Đồng - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Bên cạnh các tham luận về mô hình địa phương, nhóm tác giả gồm TS. Nguyễn Thanh Hùng, Viện Môi trường và Tài nguyên; GS.TS. Nguyễn Cao Huấn, Chủ tịch Hội Địa lý Việt Nam và GS.TS. Trương Quang Hải, Phó Chủ tịch Hội Địa lý Việt Nam, đã mang đến một góc nhìn mang tính chiến lược vùng, với đề xuất tổ chức không gian kinh tế xanh liên vùng trong bối cảnh giả định về tái cấu trúc hành chính, sáp nhập ba tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận. Theo nhóm tác giả, sự liên kết giữa các vùng địa hình – từ miền núi đến cao nguyên và duyên hải – sẽ tạo ra trục phát triển kinh tế xanh đa tầng, dựa trên các chuỗi giá trị nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái và năng lượng tái tạo. Mô hình này không chỉ mở rộng dư địa phát triển và nâng cao tính cạnh tranh vùng, mà còn góp phần giải quyết các bài toán hạ tầng, phân bố dân cư, khai thác tài nguyên hợp lý và quản lý không gian phát triển một cách bền vững, phù hợp với xu thế tích hợp lãnh thổ và phát triển toàn diện trong thời đại mới.

GS.TS. Trương Quang Hải, Phó Chủ tịch Hội Địa lý Việt Nam, đề xuất tổ chức không gian kinh tế xanh liên vùng trong bối cảnh giả định về tái cấu trúc hành chính, sáp nhập ba tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận - Ảnh: LÝ NGUYÊN

PGS.TS. Nguyễn Hoàng Phương, Học viên Chính trị Quốc gia TP.HCM trình bày về nghiên cứu ứng dụng công nghệ xử lý rác thải triệt tiêu ô nhiễm và làm nguyên liệu đầu vào cho phân bón hữu cơ để phát triển nồn nghiệp bền vững tại tỉnh Lâm Đồng - Ảnh LÝ NGUYÊN

Cuối phiên tham luận, PGS.TS. Lê Thanh Bình, Nguyên Vụ trưởng, Phó Đại sứ Na Uy tại Việt Nam, đã chia sẻ tham luận về vai trò của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong phát triển nông nghiệp xanh, dựa trên những so sánh thực tiễn từ các quốc gia phát triển. Theo ông, các công nghệ số không chỉ giúp tối ưu hóa năng suất và chi phí, mà còn cho phép truy xuất nguồn gốc, nâng cao chất lượng sản phẩm và tạo ra giá trị gia tăng trong chuỗi nông sản. Bên cạnh đó, truyền thông số và mạng xã hội có thể đóng vai trò tích cực trong việc nâng cao nhận thức về môi trường trong cộng đồng nông thôn, đặc biệt là giới trẻ – lực lượng được kỳ vọng sẽ đi đầu trong công cuộc chuyển đổi mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững và thích ứng với yêu cầu phát triển mới.

PGS.TS. Lê Thanh Bình, Nguyên Vụ trưởng, Phó Đại sứ Na Uy tại Việt Nam, đã chia sẻ tham luận về vai trò của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong phát triển nông nghiệp xanh - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Trong phiên thảo luận, hội thảo đã ghi nhận nhiều ý kiến thực tiễn và giàu tính học thuật, tập trung vào những vấn đề then chốt trong chiến lược phát triển xanh của địa phương. Nổi bật là các phân tích về vai trò của tín chỉ carbon như một công cụ kinh tế mới giúp định giá tài nguyên rừng và tạo động lực tài chính cho các sáng kiến bảo vệ môi trường; vấn đề giám sát môi trường tại các khu vực khai thác bauxite ở Lâm Đồng, với yêu cầu minh bạch thông tin và ứng dụng công nghệ cao để giảm thiểu tác động sinh thái; cùng với đề xuất mô hình du lịch không phát thải carbon, vừa nâng cao giá trị sinh thái, vừa đáp ứng xu hướng phát triển du lịch bền vững toàn cầu. 

Bên cạnh đó, nhiều đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của giáo dục trong việc nâng cao nhận thức môi trường cho thanh thiếu niên, nhất là ở các vùng dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu, thông qua việc tích hợp nội dung bảo vệ môi trường vào chương trình học và sinh hoạt cộng đồng. Đặc biệt, những kinh nghiệm quốc tế về phát triển đô thị sinh thái, được chia sẻ từ các sáng kiến của Ngân hàng Thế giới, đã mang lại những gợi ý thiết thực trong việc xây dựng các đô thị xanh ở Việt Nam, đóng góp vào tư duy quản trị bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh. Phiên thảo luận không chỉ mở rộng chiều sâu học thuật cho hội thảo, mà còn tạo không gian kết nối giữa giới nghiên cứu, nhà quản lý và các tổ chức quốc tế trong việc tìm kiếm giải pháp phù hợp cho phát triển bền vững ở cấp địa phương. 

 Các đại biểu tham gia đóng góp ý kiến tại hội thảo - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Kết nối học thuật – chính sách – cộng đồng vì mục tiêu phát triển xanh và bền vững

Phát biểu kết luận hội thảo, GS.TS. Ngô Thị Phương Lan nhấn mạnh, thành công lớn nhất của hội thảo không chỉ nằm ở sự phong phú về số lượng tham luận hay tính liên ngành của các góc nhìn học thuật, mà còn ở việc hình thành một mô hình hợp tác hiệu quả giữa ba nhà: nhà nước – nhà trường – nhà doanh nghiệp. Chính sự đồng hành giữa khoa học và thực tiễn đã mở ra khả năng chuyển hóa tri thức thành chính sách, biến những khuyến nghị chuyên môn thành hành động cụ thể. Trong bối cảnh Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đặt ra những định hướng chiến lược về phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, hội thảo đã bước đầu cụ thể hóa các mục tiêu này bằng những luận cứ khoa học vững chắc và các đề xuất sát hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.

GS.TS. Ngô Thị Phương Lan cũng khẳng định, phát triển kinh tế xanh không chỉ là một xu hướng tất yếu của thời đại, mà còn là sự lựa chọn mang tính đạo đức và chiến lược để Việt Nam tiến tới một mô hình tăng trưởng hài hòa giữa kinh tế – xã hội – môi trường. Đây là con đường mà không chỉ quốc gia, mà từng cộng đồng, từng tổ chức và từng cá nhân cần chung tay kiến tạo. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, các yếu tố nhận thức, thể chế và công nghệ cần được thúc đẩy đồng bộ, nhưng quan trọng hơn cả là đặt con người vào trung tâm – thông qua giáo dục, truyền thông và các chương trình can thiệp từ cộng đồng. 

GS.TS. Ngô Thị Phương Lan phát biểu kết luận tại hội thảo - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Đại diện chính quyền địa phương, ông Đinh Văn Tuấn ghi nhận và đánh giá cao những đóng góp khoa học thiết thực tại hội thảo, đồng thời khẳng định tỉnh sẽ chủ động tiếp thu các kiến nghị từ các nhà khoa học, chuyên gia để cụ thể hóa thành những chương trình hành động phù hợp với định hướng phát triển địa phương. Ông nhấn mạnh, Lâm Đồng đặt mục tiêu trở thành hình mẫu về phát triển xanh của cả nước, không chỉ nhờ lợi thế tự nhiên, mà còn bằng việc vận dụng hiệu quả tri thức khoa học và sự đồng hành của các viện, trường trong hoạch định chiến lược dài hạn. Những cam kết này cho thấy hội thảo không chỉ dừng lại ở tầm học thuật, mà đã thực sự khơi mở các cơ chế hợp tác thiết thực, góp phần đưa khái niệm “phát triển bền vững” đi vào chiều sâu hành động cụ thể.

Hội thảo khoa học quốc gia “Kinh tế xanh và phát triển bền vững” không chỉ là diễn đàn học thuật đa ngành mà còn là sự kết nối chặt chẽ giữa nhà khoa học, nhà quản lý và nhà hoạch định chính sách trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng xanh và chuyển đổi mô hình phát triển. Trên nền tảng tri thức liên ngành, các nội dung tại hội thảo đã góp phần làm rõ những khung lý luận, mô hình ứng dụng và giải pháp cụ thể cho các địa phương đang tìm kiếm chiến lược phát triển hài hòa giữa kinh tế, môi trường và xã hội.

Tập thể chụp ảnh lưu niệm sau hội thảo - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM giữ vai trò trung tâm trong việc kết nối tri thức học thuật với thực tiễn phát triển địa phương, thể hiện rõ qua vai trò đồng tổ chức và điều phối học thuật tại hội thảo lần này. Không chỉ cung cấp nền tảng lý luận và các phân tích chuyên sâu từ góc nhìn khoa học xã hội – nhân văn, Nhà trường còn chủ động kiến tạo không gian đối thoại đa chiều giữa các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và cộng đồng doanh nghiệp. Với định hướng nghiên cứu gắn với chuyển đổi xanh, phát triển bền vững và đổi mới sáng tạo, Trường đã và đang khẳng định vai trò là một mắt xích quan trọng trong tam giác hợp tác “nhà nước – nhà trường – nhà doanh nghiệp”, góp phần thiết kế các giải pháp phát triển phù hợp với điều kiện thực tiễn, thúc đẩy chuyển hóa tri thức thành hành động vì một tương lai phát triển bao trùm, công bằng và bền vững.

LÝ NGUYÊN