Hội thảo khoa học: Nhận diện các giá trị văn hóa bản địa của các cộng đồng tộc người tại Ninh Thuận trong phát triển du lịch nông thôn

Sáng 31.07, nhằm nhận diện, phát huy và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống bản địa từ đó phát triển kinh tế địa phương, Trung tâm Phát triển Nông thôn - Saemaul Undong thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) đã phối hợp với chính quyền xã Bắc Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa (tỉnh Ninh Thuận cũ) tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề: “Nhận diện các giá trị văn hóa bản địa của các cộng đồng tộc người tại Ninh Thuận trong phát triển du lịch nông thôn”.

UBND xã Bắc Ái Tây trao tặng quà chào đón Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Phát biểu chào mừng hội thảo, bà Nguyễn Thị Minh Nguyên, Chủ tịch UBND xã Bắc Ái Tây, khẳng định văn hóa của đồng bào dân tộc Raglai không chỉ thể hiện qua nghi lễ hay ẩm thực truyền thống, mà còn hiện diện trong lối sống, tư duy và ý thức cộng đồng. Tuy nhiên, bà cũng bày tỏ lo ngại trước nguy cơ mai một những giá trị này trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngày càng sâu rộng. Từ đó, bà kỳ vọng hội thảo sẽ trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng chiến lược bảo tồn văn hóa Raglai một cách bền vững, đồng thời tích hợp các giá trị truyền thống vào các mô hình phát triển kinh tế địa phương, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch nông thôn. Đồng thời, bà chia sẻ rằng, mục tiêu của xã Bắc Ái Tây là phát triển kinh tế thân thiện với môi trường gắn liền với gìn giữ văn hóa tộc người Raglai. 

Bà Nguyễn Thị Minh Nguyên bày tỏ sự vinh hạnh khi có nhiều lãnh đạo của Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM đến tham dự hội thảo - Ảnh: NGUYÊN KHANG

PGS.TS. Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Nhà trường cho rằng, việc nhận diện các giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch nông thôn là chủ đề vừa mang tính cấp thiết vừa mang tầm nhìn chiến lược trong phát triển văn hóa, du lịch, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi mô hình phát triển nông thôn ở Việt Nam. Theo thầy, du lịch nông thôn đang là hướng đi hiệu quả giúp gia tăng thu nhập và giảm nghèo bền vững. Tuy nhiên, nếu không đặt nền tảng trên văn hóa bản địa, sự phát triển này sẽ thiếu chiều sâu và khó tạo được bản sắc riêng. “Những nét văn hóa đa dạng của các dân tộc Việt Nam là nguồn tài nguyên mềm quý giá. Nếu được nhận diện đúng đắn và tích hợp hiệu quả vào phát triển du lịch, đây sẽ là yếu tố then chốt tạo nên sự khác biệt”, thầy nhấn mạnh.

PGS.TS. Lưu Văn Quyết kỳ vọng hội thảo sẽ cung cấp những cơ sở để tỉnh Khánh Hòa phát triển du lịch nông thôn - Ảnh: NGUYÊN KHANG 

Hội thảo diễn ra với ba phiên làm việc, tập trung vào chủ đề nhận diện và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Raglai trong phát triển du lịch nông thôn.

Trong phiên đầu tiên, PGS.TS. Phan Quốc Anh, Nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa trình bày tham luận “Nhận diện giá trị văn hóa Raglai trong phát triển du lịch nông thôn”. Bài tham luận tập trung làm rõ các yếu tố văn hóa tiêu biểu của người Raglai như lễ hội, nghi lễ, ẩm thực, trang phục truyền thống… Trên cơ sở đó, ông đề xuất một số giải pháp như kiểm kê và số hóa các di sản văn hóa, đẩy mạnh hoạt động hỗ trợ và lan tỏa giá trị văn hóa bản địa trong cộng đồng. Khẳng định tầm quan trọng của việc bảo tồn, ông nhấn mạnh rằng văn hóa Raglai là một kho tàng vô giá, có tiềm năng lớn để phát triển du lịch bền vững tại địa phương.

 PGS.TS. Phan Quốc Anh chia sẻ về đặc diểm trang phục của người Raglai - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Tiếp nối chương trình, TS. Nguyễn Thanh Tuấn, Trưởng Khoa Đông phương học, trình bày tham luận “Khai thác giá trị văn hóa Raglai trong phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh Khánh Hòa”. Trong phần trình bày, thầy đánh giá thực trạng khai thác du lịch cộng đồng Raglai hiện nay còn nhiều bất cập, trong đó nổi bật là hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu và sản phẩm du lịch thiếu đặc trưng, chưa đa dạng. Thầy nhấn mạnh sự cần thiết của việc liên kết đa phương, bao gồm chính quyền địa phương, doanh nghiệp lữ hành, hộ gia đình làm du lịch và cộng đồng cư dân, nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích và thúc đẩy mô hình du lịch cộng đồng phát triển bền vững.

TS. Nguyễn Thanh Tuấn chỉ ra nguyên nhân của sự thiếu đa dạng trong các loại hình du lịch ở cộng đồng dân tộc Raglai - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Ở phần tham luận cuối, ông Nguyễn Văn Cảnh, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Ái Tây, đã chia sẻ thực trạng nhiệm vụ bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Raglai tại địa phương. Ông cho rằng, để các giá trị truyền thống trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, rất cần sự quan tâm chỉ đạo từ cấp trên, sự đồng hành của doanh nghiệp cũng như sự tham gia tích cực của người dân. Ông nhấn mạnh, du lịch không chỉ góp phần nâng cao đời sống mà còn là phương tiện hữu hiệu để gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hiện nay. 

Ông Nguyễn Văn Cảnh làm rõ vai trò của lãnh đạo địa phương trong những chính sách đổi mới du lịch nông thôn - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Trong phần trao đổi chuyên môn và đóng góp ý kiến, đại diện hai bên đã chia sẻ nhiều quan điểm sát với thực tiễn, đồng thời gợi mở các hướng hoàn thiện cho những giải pháp đã được đề xuất. Một số ý kiến đáng chú ý có thể kể đến phát biểu của PGS.TS. Ngô Thị Thu Trang, Trưởng Khoa Địa lý, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Nông thôn Saemaul Undong. Cô đã cụ thể hóa một số định hướng bằng các bước đi rõ ràng, đặc biệt là đề xuất phương án đưa sản phẩm du lịch của xã Bác Ái Tây trở thành sản phẩm OCOP (Mỗi xã một sản phẩm). Bên cạnh đó, bà Katơr Thị Gái, Phó Phòng Kinh tế xã Bác Ái Tây, bày tỏ lo ngại trước khó khăn trong việc vận động người dân tham gia các chính sách phát triển du lịch cộng đồng. “Người dân thường đặt câu hỏi: Tôi sẽ được lợi ích gì khi tham gia chính sách này? – khiến việc khuyến khích phát triển du lịch trở nên không dễ dàng”, bà chia sẻ. Phần trao đổi đã mang lại nhiều góc nhìn mới, góp phần giúp các bên liên quan hiểu rõ hơn về những vướng mắc còn tồn tại, từ đó hỗ trợ nhau trong việc định hình các bước triển khai phù hợp và hiệu quả hơn.

PGS.TS. Ngô Thị Thu Trang đánh giá cao sự tái hiện nhà ở của người dân cộng đồng dân tộc Raglai nhằm phục vụ cho du lịch - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Phát biểu bế mạc hội thảo, GS.TS. Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, bày tỏ sự trân trọng trước tinh thần học thuật nghiêm túc và sự hiện diện của đông đảo nhà nghiên cứu, nhà quản lý. Cô chia sẻ, đây là dịp hiếm hoi quy tụ được những góc nhìn đa chiều trong một không gian đối thoại sâu sắc, nơi khoa học được kết nối chặt chẽ với thực tiễn địa phương. Theo cô, phát triển du lịch gắn với nông thôn không chỉ cần đến các công cụ kinh tế kỹ thuật, mà còn đòi hỏi sự tinh tế mang tính nghệ thuật trong vận dụng chính sách, cũng như khả năng khái quát để kiến tạo động lực lâu dài cho cộng đồng. Cô đặc biệt nhấn mạnh vai trò chủ động của người dân – những chủ thể chính trong quá trình phát triển  cần được khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường, trong khi Nhà nước đóng vai trò đồng hành, tạo hành lang thuận lợi và hỗ trợ bền vững. Kết thúc bài phát biểu, GS.TS. Ngô Thị Phương Lan bày tỏ kỳ vọng mối quan hệ hợp tác giữa các bên sẽ tiếp tục được duy trì và phát triển, hướng đến mục tiêu chung là xây dựng những mô hình phát triển hài hòa, dựa trên nền tảng văn hóa bản địa và sức mạnh cộng đồng.

GS.TS. Ngô Thị Phương Lan chăm chú lắng nghe các đại diện xã Bắc Ái Tây chia sẻ những khó khăn trong việc phối hợp giữa cơ quan địa phương và nhân dân- Ảnh: NGUYÊN KHANG

Hội thảo khép lại không chỉ với những đề xuất cụ thể hay góc nhìn học thuật sâu sắc, mà còn mở ra một tinh thần đồng hành giữa tri thức và cộng đồng, giữa lý thuyết và thực tiễn xã hội. Trong dòng chảy phát triển không ngừng của thời đại, việc bảo tồn văn hóa không còn là câu chuyện của riêng một nhóm người, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. 

NGUYÊN KHANG