Hội nghị thường niên Hội đồng Đạo đức nghiên cứu năm 2025: Củng cố năng lực xét duyệt, nâng cao chuẩn mực đạo đức nghiên cứu
Sáng ngày 13.06, Hội nghị thường niên Hội đồng Đạo đức nghiên cứu năm 2025 của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM đã diễn ra tại Cơ sở Đinh Tiên Hoàng. Hội nghị là dịp tổng kết hoạt động của Hội đồng trong thời gian qua, đồng thời thảo luận các vấn đề chuyên môn và định hướng phát triển hệ thống xét duyệt đạo đức nghiên cứu phù hợp với thực tiễn và các chuẩn mực đang được nâng cao trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Phát biểu khai mạc, GS. Lương Văn Hy, Chủ tịch Hội đồng, nhấn mạnh vai trò then chốt của Hội đồng trong việc bảo vệ quyền lợi của người tham gia nghiên cứu và thúc đẩy sự trung thực, khách quan trong quá trình học thuật. Hội đồng không chỉ làm nhiệm vụ phê duyệt hồ sơ mà còn có vai trò điều hướng, giáo dục và cảnh báo các rủi ro tiềm ẩn về mặt đạo đức trong nghiên cứu, từ đó góp phần hình thành một nền văn hóa học thuật lành mạnh và bền vững.
GS. Lương Văn Hy, Chủ tịch Hội đồng, nhấn mạnh vai trò then chốt của Hội đồng trong việc bảo vệ quyền lợi của người tham gia nghiên cứu và thúc đẩy sự trung thực, khách quan trong quá trình học thuật - Ảnh: THU THẢO
Trong báo cáo tổng kết do TS. Lê Thị Mai Liên, Thư ký khoa học Hội đồng, trình bày, cho thấy, trong những năm gần đây, số lượng đề tài gửi Hội đồng xét duyệt ngày càng tăng, điều này phản ánh sự gia tăng nhận thức của giảng viên, học viên và nghiên cứu sinh đối với việc tuân thủ các chuẩn mực đạo đức trong hoạt động nghiên cứu. Ngoài ra, Hội đồng cũng nhận được nhiều hồ sơ từ các đơn vị ngoài Trường, bao gồm các cơ sở trong nước và quốc tế. Việc này góp phần mở rộng tầm ảnh hưởng của Hội đồng, đồng thời đặt ra yêu cầu về tính chuyên nghiệp và sự nhất quán trong quy trình xét duyệt.
TS. Lê Thị Mai Liên, Thư ký khoa học Hội đồng, trình bày báo cáo tổng kết tại Hội nghị - Ảnh: THU THẢO
Nội dung báo cáo tại hội nghị lần này đã tập trung phân tích các lỗi phổ biến trong hồ sơ đạo đức nghiên cứu. Một số sai sót đến từ nhận thức chưa đầy đủ của người làm nghiên cứu như: sử dụng biểu mẫu không đúng quy chuẩn, trình bày mục tiêu và phương pháp mơ hồ, không rõ thời gian khảo sát hay thiếu thông tin về quyền lợi người tham gia. Nhiều trường hợp còn mắc lỗi về ngôn ngữ học thuật, sử dụng các thang đo khi chưa xin phép, mô tả không chính xác đối tượng và quy trình nghiên cứu. Đặc biệt, một trường hợp cụ thể được Hội đồng phân tích kỹ là việc sinh viên đứng tên đề tài nhưng người thực hiện thực tế lại là một nghiên cứu viên ở nước ngoài. Hành vi này vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc trung thực học thuật, làm sai lệch quy trình xét duyệt và có thể gây rủi ro lớn nếu đề tài được triển khai.
Trình bày tại Hội nghị, PGS.TS. Nguyễn Hồng Sinh, Phó Chủ tịch Hội đồng, đã phân tích các điểm điều chỉnh trong quy chế mới của Nhà trường để phù hợp với thực tiễn cũng như với các quy định mới của ĐHQG-HCM. Các điều chỉnh đã giúp làm rõ việc phân công xét duyệt giữa cấp Trường và cấp Khoa, đồng thời cập nhật các biểu mẫu và hướng dẫn để đảm bảo tính minh bạch, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn. Một trong những nội dung trong quy định của ĐHQG-HCM đã nhận được sự quan tâm tại Hội nghị là quy định về tính liên thông của công tác phê duyệt đạo đức trong toàn hệ thống ĐHQG-HCM. Theo đó, các Hội đồng đạo đức nghiên cứu ở các lĩnh vực trong ĐHQG-HCM có chức năng phê duyệt đạo đức nghiên cứu trong toàn ĐHQG-HCM.
PGS.TS. Nguyễn Hồng Sinh, Phó Chủ tịch Hội đồng trình bày tại Hội nghị - Ảnh: THU THẢO
Trong phần thảo luận, các thành viên của Hội đồng đã phân tích các bất cập cũng như đề xuất các công việc cần tiếp tục thực hiện liên quan đến việc thực hành đạo đức nghiên cứu trong Nhà trường. Nhiều ý kiến cho thấy hiện nay việc phê duyệt đạo đức nghiên cứu tại cấp đơn vị chưa đồng bộ, một số giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chưa nắm rõ quy trình, thời điểm xét duyệt đạo đức nghiên cứu. Các vấn đề về đạo đức nghiên cứu chưa được phản ánh trong Chuẩn đầu ra và nội dung giảng dạy của các học phần Phương pháp nghiên cứu khoa học. Theo đó, các đề xuất chính được các thành viên ủng hộ gồm thực hiện việc hậu kiểm đối với công tác phê duyệt đạo đức tại cấp đơn vị chuyên môn, tiếp tục thực hiện các buổi tập huấn cho các đơn vị.
Các thành viên Hội đồng trao đổi ý kiến tại Hội nghị - Ảnh: THU THẢO
Kết thúc hội nghị, các thành viên Hội đồng thống nhất sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tập huấn, đặc biệt là cho các nhóm ngành có đặc thù về khảo sát xã hội hoặc làm việc với đối tượng yếu thế; đồng thời, đề xuất Phòng Quản lý đào tạo hướng dẫn các đơn vị chuyên môn chú trọng trang bị cho người học về đạo đức nghiên cứu, cũng như các kỹ năng liên quan về thiết kế nghiên cứu, kỹ năng viết học thuật và sử dụng công cụ khảo sát phù hợp. GS. Lương Văn Hy khẳng định, hoạt động xét duyệt đạo đức nghiên cứu không phải là một thủ tục hành chính khô khan, mà là biểu hiện rõ nhất của tinh thần tôn trọng tri thức, tôn trọng con người và hướng đến một nền nghiên cứu khoa học nhân văn, liêm chính và trách nhiệm.
HỘI ĐỒNG ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU
