Hành trình Người Nhân văn “Học từ trải nghiệm - Hiểu từ văn hoá”

Từ ngày 17.5 - 25.5, Phòng Công tác sinh viên phối hợp với Công ty TNHH Dịch vụ Khoa học và Du lịch Văn Khoa của Nhà trường đã tổ chức chuỗi chương trình trải nghiệm văn hoá xã hội Việt Nam Go Glocal USSH năm 2025.

Với tiêu chí “Học từ trải nghiệm - Hiểu từ văn hóa”, chương trình đem lại nhiều kiến thức bổ ích cho sinh viên thông qua những trải nghiệm thực tế tại các không gian văn hoá, lịch sử như: Lịch sử Sài Gòn - Gia Định - TP. Hồ Chí Minh, Cần Giờ và phát triển bền vững, cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tín ngưỡng của người Việt, chợ ở đô thị, kiến trúc đô thị, lối sống đô thị… Tại mỗi điểm tham quan, sinh viên được sinh hoạt học thuật liên quan đến chủ đề với báo cáo viên là các chuyên gia, nhà nghiên cứu, giảng viên đang công tác trong lĩnh vực của chương trình.

Khám phá thiên nhiên và bài học về phát triển bền vững

Nhằm nâng cao nhận thức của sinh viên về phát triển bền vững và bảo vệ môi trường, sáng 17.5, Nhà trường đã tổ chức chuyến tham quan dành cho sinh viên tại Cần Giờ. Tại đây, các bạn khám phá các khu sinh thái, khu bảo tồn, các không gian văn hóa của vùng đất Cần Giờ. Đây cũng là dịp để các bạn tìm hiểu về rừng ngập mặn Cần Giờ, các loại hình hoạt động sinh thái và phương thức sinh kế của người dân địa phương.

Sinh viên trên phà Bình Khánh di chuyển đến Cần Giờ - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Đoàn chuẩn bị tiến vào khu bảo tồn dơi Nghệ - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Đồng hành cùng đoàn tham quan tại địa điểm khu sinh thái Vàm Sát, TS. Phạm Thị Bích Ngọc, giảng viên Khoa Địa lý, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM đã có những chia sẻ về phát triển bền vững. Cô cho biết: “Du lịch sinh thái là mô hình phát triển du lịch dựa vào tài nguyên của hệ sinh thái, từ đó nhằm mang lại hiểu biết cho người đi du lịch không những về môi trường mà còn về hoạt động sinh sống của người dân địa phương”. Bên cạnh đó, cô cũng hi vọng các thế hệ trẻ có thể xây dựng, phát triển một xã hội giàu mạnh mà vẫn gắn liền với thiên nhiên nhằm bảo tồn được nét đẹp của từng địa phương. 

Tại điểm dừng chân tiếp theo, sinh viên tìm hiểu về tín ngưỡng thờ cá Ông hay cá voi trong Lăng Ông Thủy Tướng. Đoàn gặp gỡ ông Lê Văn No, hay còn được gọi là ông Bảy. Ông đã trình bày về cấu trúc thuyền đánh cá của người dân địa phương, sự khác biệt của cá Ông so với các loài cá khác cùng họ. Theo ông, Lễ hội Nghinh Ông - lễ hội lớn nhất của ngư dân được tổ chức từ ngày 14 đến 17 tháng 8 Âm lịch. “Người dân thường ca múa hát kết hợp chiêng trống, thả chài, bắt vịt trên biển, trói cua, đá bóng cà kheo” - ông chia sẻ thêm.  

Ông Bảy giải thích vì sao người dân miền biển đều gọi cá voi là cá Ông - Ảnh: NGUYÊN KHANG

 

Đoàn chụp hình lưu niệm cùng ông Lê Văn No - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Trước khi kết thúc chuyến đi, đoàn sinh viên đã đến tham quan các địa điểm gắn liền với đời sống sinh kế của cư dân địa phương, bao gồm Bãi biển 30/4 và Chợ Hàng Dương. Tại mỗi điểm dừng chân, các thành viên quan sát hoạt động lao động thường nhật, quá trình giao thương hàng hóa, cũng như cách người dân tổ chức không gian sinh hoạt gắn liền với điều kiện tự nhiên. Việc trải nghiệm món ăn địa phương, trò chuyện cùng người bản xứ và chứng kiến nhịp sống vùng ven biển đã giúp sinh viên có thêm tư liệu thực tế phục vụ học tập, đồng thời mở rộng góc nhìn về sự đa dạng trong cấu trúc văn hóa vùng miền.

Đoàn chụp hình lưu niệm trước khi vào chợ Hang Dương - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Chương trình không chỉ là cơ hội trải nghiệm thực tiễn mà còn là dịp để các bạn sinh viên hiểu sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong bối cảnh phát triển bền vững. Hành trình giúp các bạn trẻ nâng cao nhận thức về tác động của hoạt động con người đối với môi trường, từ đó khơi dậy tinh thần hành động thiết thực vì một tương lai xanh và bền vững hơn.

Tìm hiểu nét đẹp của văn hóa truyền thống

Ngày 18.5, sinh viên Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM đã có chuyến đi học tập thực tế để tìm hiểu những kiến thức về văn hoá, lịch sử và con người Việt Nam qua những điểm tham quan trên địa bàn TP.HCM.

 

Đoàn chụp hình lưu niệm tại Đền tưởng niệm Bến Nọc - Ảnh: YÊN NHIÊN

Tại Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, sinh viên không chỉ được tiếp cận với những tư liệu quý giá về vai trò của người phụ nữ miền Nam trong lịch sử mà còn cảm nhận rõ nét tinh thần kiên cường, sự hy sinh thầm lặng và đóng góp to lớn của họ cho đất nước. Đây là bài học sống động về giá trị truyền thống và bản sắc dân tộc.

Tại Bến tàu Water Bus Bạch Đằng, sinh viên được nhìn thấy thành phố đang chuyển mình với những phương tiện giao thông công cộng hiện đại. Qua đó, sinh viên học được bài học về sự giao thoa giữa phát triển đô thị và gìn giữ nét văn hóa sông nước đặc trưng của Sài Gòn xưa.

Sinh viên chia sẻ, đây là lần đầu tiên các bạn được trải nghiệm loại phương tiện giao thông mới lạ này - Ảnh: YÊN NHIÊN

Đến Đền tưởng niệm Bến Nọc, không khí trang nghiêm và câu chuyện lịch sử do cô Nguyễn Thị Lynh Trang kể lại đã giúp sinh viên thấu hiểu sâu sắc về những mất mát, hy sinh của cha ông trong công cuộc đấu tranh giành độc lập. Đây là dịp để các bạn rèn luyện tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, củng cố lòng biết ơn và tự hào dân tộc.

Lễ dâng hương tưởng niệm diễn ra trong không khí nghiêm trang - Ảnh: YÊN NHIÊN

Tham quan Bảo tàng Áo Dài, sinh viên được khám phá hành trình phát triển của tà áo dài - một biểu tượng văn hoá của dân tộc Việt. Qua việc tìm hiểu các bộ sưu tập Áo Dài theo từng thời kỳ, các bạn không chỉ nhận thức rõ hơn về giá trị thẩm mỹ và văn hóa mà còn thấy được tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy di sản truyền thống trong bối cảnh hiện đại.

Nhà trưng bày Áo Dài trong các loại hình nghệ thuật dân gian thu hút sự chú ý của nhiều bạn trẻ - Ảnh: YÊN NHIÊN

Thông qua hành trình khám phá giá trị truyền thống, văn hoá và lịch sử dân tộc, các bạn sinh viên không chỉ thêm hiểu, thêm yêu mà còn nuôi dưỡng trong tim mình ngọn lửa yêu nước nồng nàn, niềm say mê với Việt phục và sự trân quý sâu sắc những giá trị mà hoà bình mang lại.

Không dừng lại ở đó, sáng 24.5, Nhà trường tổ chức chương trình học tập tìm hiểu văn hoá USSH Go Glocal: "Nghề truyền thống Việt Nam". Chương trình đã đem lại nhiều kiến thức và trải nghiệm thú vị, bổ ích về nét đẹp của những nghề truyền thống của Việt Nam cho các bạn sinh viên. Tại mỗi điểm đến, sinh viên được các nghệ nhân lành nghề trực tiếp  cung cấp kiến thức thực tế và hướng dẫn các bạn tự tay tạo nên một số sản phẩm đơn giản. 

Điểm đến đầu tiên trong chuyến đi là làng nghề mây tre trúc, một nghề truyền thống sử dụng các nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương. Tại đây, sinh viên được nghệ nhân lành nghề giới thiệu quá trình lịch sử hình thành và phát triển làng nghề, quy trình chọn nguyên liệu tre, trúc từ thiên nhiên và cách đan lát để tạo nên những sản phẩm đa dạng, tinh xảo. Các bạn cũng được thực hành làm một sản phẩm đan lát bằng tre, trúc đơn giản.

Nghệ nhân giới thiệu cho sinh viên một số sản phẩm đan lát đặc trưng tại làng nghề - Ảnh: QUỲNH MAI

Sinh viên thực hành đan sản phẩm đơn giản từ các thanh trúc - Ảnh: QUỲNH MAI

Điểm đến tiếp theo là làng Bánh tráng Củ Chi. Tại đây, sinh viên được quan sát từng công đoạn làm bánh tráng truyền thống, từ khâu chọn gạo, ngâm nước, xay nhuyễn, tráng mỏng đến sấy khô và đóng gói. Nét đặc biệt của làng nghề là sự kết hợp giữa phương pháp thủ công truyền thống với công nghệ hiện đại. Nghệ nhân tận tình hướng dẫn sinh viên từng bước làm bánh. Bên cạnh đó, các bạn cũng có thể mua các sản phẩm bánh tráng được làm ngay tại làng nghề, mang về làm quà cho gia đình và bạn bè.

Sinh viên trải nghiệm làm bánh tráng với sự hướng dẫn của nghệ nhân - Ảnh: QUỲNH MAI

Sinh viên chụp ảnh lưu niệm tại làng nghề - Ảnh: QUỲNH MAI

Đến với Khu du lịch Một Thoáng Việt Nam, sinh viên tham quan các không gian tái hiện những nét văn hóa truyền thống của từng vùng miền qua 5 khu vực chủ đề: Khu vực cổng chào, Không gian lịch sử, Không gian Khoa học - Nông nghiệp, Không gian nghề truyền thống và Không gian nhà vùng miền. Các bạn cũng được hướng dẫn chi tiết về nhiều nghề truyền thống đặc sắc như: nghề làm tranh Đông Hồ, tranh giấy dó, se sợi tơi sen, trồng dâu nuôi tằm, xe nhang, chằm nón… Đặc biệt, các nghệ nhân giàu kinh nghiệm và hướng dẫn viên đã truyền tải câu chuyện lịch sử, quy trình làm nghề và ý nghĩa văn hóa sâu sắc của các nghề truyền thống này.

Sinh viên tìm hiểu về không gian sống truyền thống của người Bắc Bộ qua phần thuyết trình của hướng dẫn viên - Ảnh: QUỲNH MAI

Sinh viên trải nghiệm làm tranh giấy dó - Ảnh: QUỲNH MAI

Nghệ nhân giới thiệu với sinh viên nghề làm tranh Đông Hồ - Ảnh: QUỲNH MAI

Nghệ nhân giới thiệu với sinh viên nghề đan lát - Ảnh: QUỲNH MAI

Nghệ nhân giới thiệu với sinh viên nghề sản xuất lụa tơ tằm - Ảnh: QUỲNH MAI

Tại cơ sở Sơn mài Đại Việt, các bạn sinh viên được trải nghiệm nghệ thuật sơn mài -  một loại hình nghệ thuật độc đáo của Việt Nam. Qua giới thiệu chi tiết của nghệ nhân, các bạn tìm hiểu chi tiết về lịch sử hình thành và các bước công phu để tạo nên những sản phẩm sơn mài độc đáo, giàu giá trị thẩm mỹ và văn hóa.

Sinh viên quan sát các nghệ nhân làm tranh sơn mài - Ảnh: QUỲNH MAI

Hành trình này không chỉ là cơ hội để sinh viên có những trải nghiệm văn hóa sống động, mà còn giúp các bạn thêm yêu và tự hào về nghề truyền thống Việt Nam - những giá trị cần được bảo tồn và phát huy trong thời đại mới.

Khám phá tôn giáo giữa lòng Sài Gòn

Nhằm giúp sinh viên có thêm kiến thức về tôn giáo tín ngưỡng, đặc biệt là các loại hình tôn giáo tín ngưỡng trong địa bàn TP.HCM, ngày 25.5, Nhà trường đã tổ chức chuyến đi học tập trải nghiệm “Tôn giáo giữa lòng Sài Gòn”.

Với sự đồng hành xuyên suốt của TS. Phan Anh Tú, Trưởng khoa Văn hoá học Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, các bạn sinh viên đã có khoảng thời gian tìm hiểu về sự hình thành và phát triển của bốn tôn giáo lớn ở thành phố là Phật giáo, Thiên chúa giáo, Hồi giáo, Ấn Độ giáo và tín ngưỡng thờ Bà Thiên Hậu. 

Tìm hiểu về Phật giáo, đoàn đã tham quan Việt Nam Quốc Tự, trụ sở mới của Ban trị sự Thành hội Phật giáo TP.HCM. Tại đây, TS. Phan Anh Tú đã chia sẻ về nguồn gốc đạo Phật không có một cách hiểu thống nhất, mà thay đổi tùy theo người kể – là nhà nghiên cứu tôn giáo hay nhà khoa học lịch sử. Thầy cho biết: “Về phía tôn giáo, người ta thường xây dựng những câu chuyện văn hóa như cuộc đời Đức Phật hay nguồn gốc Phật giáo mang tính chất huyền thoại, linh thiêng. Các vấn đề Phật sử thường được thêm thắt những yếu tố hư cấu nhằm đáp ứng nhu cầu cảm xúc tâm linh của con người và là ẩn dụ cho các bài học giáo lý”. Sau phần truyền đạt của thầy, sinh viên đã có thời gian chiêm ngưỡng các bức tượng Phật, kiến trúc mang đậm phong cách Phật giáo Bắc Tông.  

TS. Phan Anh Tú giới thiệu về sơ lược về hệ thống hành chính - tổ chức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Sinh viên trao đổi về sự nguy nga của chánh điện Việt Nam Quốc Tự - Ảnh: NGUYÊN KHANG 

Tại điểm dừng chân thứ hai, sinh viên có cơ hội tìm hiểu tín ngưỡng thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu – một hình thức Đạo giáo dân gian đặc trưng – tại Miếu Bà Thiên Hậu, công trình tâm linh lâu đời của cộng đồng người Hoa. Không chỉ là nơi thờ tự, miếu còn đóng vai trò gìn giữ bản sắc văn hóa và trở thành điểm tựa tinh thần của cư dân địa phương. Người dân thường tìm đến đây để cầu an, xin phúc lộc, đặc biệt vào các dịp lễ lớn như rằm tháng Giêng và ngày vía Bà Thiên Hậu (23/3 Âm lịch), khi các nghi lễ và hoạt động cộng đồng thu hút đông đảo tín đồ và du khách. “Thiên Hậu Thánh Mẫu nổi tiếng với lòng từ bi, là hiện thân của tình thương, sự hy sinh và che chở bền bỉ. Bà là vị nữ thần che chở cho người đi biển và những ai làm ăn xa xứ” - TS. Phan Anh Tú chia sẻ thêm.     

Đoàn chụp hình lưu niệm trước khi tiến vào Miếu Bà Thiên Hậu - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Sinh viên cầu nguyện tại chánh điện Miếu Bà Thiên Hậu - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Điểm dừng chân tiếp theo của đoàn là Đền thờ Mariamman – một công trình tín ngưỡng tiêu biểu của cộng đồng Ấn Độ giáo tại TP.HCM. Theo TS. Phan Anh Tú, ngôi đền hơn trăm năm tuổi này là dấu tích còn sót lại của văn hóa Ấn Độ, đồng thời phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa Ấn – Việt từ cuối thế kỷ XIX. “Người Ấn Độ đến Việt Nam phần nhiều là người nghèo khổ, họ ban đầu thờ thần Mariamman, về sau do cơ hội đầu tư kinh tế tại Sài Gòn được rộng mở hơn nên đã hình thành các cộng đồng doanh nhân Ấn Độ. Cộng đồng này thờ thần Murugan – vị thần của sự bảo hộ và sức mạnh” – thầy giải thích thêm. Bên cạnh đó, sinh viên cũng được tìm hiểu về thần Mariamman – nữ thần nông nghiệp đặc trưng của người Tamil. Bà vốn là thần làng, được nông dân thờ phụng để cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và xua đuổi dịch bệnh. Trong truyền thuyết, Mariamman còn được xem là nữ anh hùng dũng cảm chống lại cuộc xâm lăng của người Arya, bảo vệ văn hóa bản địa. Tượng của Bà thường được sơn màu đen, một màu sắc đặc trưng và linh thiêng của vùng Tami.

 

Một góc trong đền thờ Mariamman - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Tiến về đường Đông Du, nơi tọa lạc Thánh đường Jamia Al-Musulmal, sinh viên được chiêm ngưỡng những ngọn tháp mang đậm dấu ấn kiến trúc Hồi giáo và lắng nghe câu chuyện về quê hương của đạo Hồi. Tại đây, TS. Phan Anh Tú trình bày nguồn gốc tên gọi “Hồi” trong “Hồi giáo”. Theo thầy, “Hồi là tên một tộc người ở vùng sa mạc Gobi, tên gọi Hồi giáo là do người Trung Quốc gọi xuất hiện trong khoảng từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIX”. Song song đó, thầy còn cho biết các tên gọi khác như Đại Thực giáo, Thanh giáo từng được đề xuất tại Trung Quốc nhưng không được chấp nhận. Bên cạnh đó, các thuật ngữ tôn giáo đặc trưng của đạo Hồi cũng được thầy giải thích một cách cặn kẽ. Kết thúc chuyến thăm, sinh viên đã có cái nhìn sâu sắc và đúng đắn hơn về đời sống tâm linh cũng như quan niệm tín ngưỡng của cộng đồng giáo dân đạo Hồi.

Sinh viên đặt câu hỏi về nghi lễ và trò chuyện với người theo đạo Hồi đang sống tại Việt Nam - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Nhà thờ Huyện Sỹ – điểm dừng chân cuối cùng trong hành trình khám phá các tôn giáo lớn tại TP.HCM – đã đưa sinh viên đến gần hơn với Thiên Chúa giáo, một trong những tôn giáo có ảnh hưởng sâu rộng nhất trên thế giới. Tại khuôn viên nhà thờ cổ kính mang đậm phong cách kiến trúc Gothic, TS. Phan Anh Tú đã chia sẻ những kiến giải nhằm xóa bỏ định kiến phổ biến về cách gọi tín đồ Công giáo. “Công giáo ra đời tại khu vực Israel – nơi văn hóa chăn nuôi du mục rất phát triển nên tín đồ được gọi là con chiên, tức con cừu; Chúa là người chăn chiên hay người dẫn dắt. Đó là thuật ngữ liên quan đến nền văn hóa chứ không ví tín đồ như con thú” – thầy nhấn mạnh. Bên cạnh việc lý giải khía cạnh ngôn ngữ và biểu tượng, chuyên gia cũng giới thiệu khái quát về Mười Điều Răn cùng Mười Bí tích – những nền tảng cốt lõi trong đời sống đức tin Công giáo. Thiên Chúa giáo, khởi nguồn từ khu vực Tây Á vào thế kỷ I, ban đầu chỉ là một nhóm nhỏ những người theo Chúa Jesus (Giê-su). Tuy nhiên, qua nhiều thế kỷ, đặc biệt từ thời Đế quốc La Mã chấp nhận và nâng đỡ, tôn giáo này dần trở thành trụ cột tinh thần của phương Tây, ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa, luật pháp, nghệ thuật và triết học châu Âu suốt hơn một thiên niên kỷ.

Sinh viên vui vẻ và tràn trề năng lượng chụp hình lưu niệm tại Nhà thờ Huyện Sỹ - Ảnh: NGUYÊN KHANG

Khép lại hành trình khám phá các tôn giáo lớn tại TP.HCM, sinh viên không chỉ được mở rộng vốn hiểu biết về đời sống tín ngưỡng, tôn giáo mà còn rèn luyện khả năng quan sát, tư duy liên ngành và thái độ tôn trọng sự đa dạng văn hóa – những phẩm chất cốt lõi trong môi trường học thuật nhân văn. 

Chuỗi chương trình Go Glocal USSH đã tạo điều kiện cho sinh viên trải nghiệm môi trường xã hội, đặc trưng gắn với văn hoá, lịch sử của TP.HCM và Nam Bộ. Qua đó, sinh viên không chỉ được nâng cao hiểu biết về văn hóa bản địa và trang bị kỹ năng, mà còn góp phần định vị và nâng cao năng lực chuyên môn. Chuyến đi là minh chứng cho phương châm đào tạo của Nhà trường: luôn chú trọng kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy. Bằng việc tạo điều kiện tiếp cận thực tế sinh động, Nhà trường không chỉ trang bị kiến thức mà còn góp phần hình thành tư duy nhân văn và trách nhiệm xã hội ở thế hệ trí thức trẻ.

NGUYÊN KHANG - QUỲNH MAI - YÊN NHIÊN