Chọn ngành học: Sao cho phù hợp với bản thân và thị trường?

Mùa tuyển sinh đại học 2022 đang dần khép lại. Theo thống kê từ các trường vẫn còn tình trạng sinh viên xin chuyển ngành do không phù hợp với ngành đang học. Sự thận trọng tìm hiểu kỹ về ngành học, về cơ sở đào tạo sẽ giúp người học không rơi vào hoàn cảnh phải chọn lại hay bỏ học giữa chừng. Thạc sĩ Trần Nam - Trưởng phòng Truyền thông và Quan hệ doanh nghiệp, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM (ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM), có cuộc trò chuyện cùng Tạp chí Khoa học phổ thông về vấn đề này. 

Thạc sĩ Trần Nam (phải) tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông.

Ông thấy xu hướng lựa chọn ngành học, trường học của thí sinh những năm gần đây như thế nào?
Hiện nay, thí sinh vẫn chọn ngành theo hai hướng: hướng ứng dụng và nghiên cứu, trong đó hướng các ngành ứng dụng, thực hành đang được thí sinh chọn nhiều hơn. Tuy nhiên, quan sát thí sinh trúng tuyển vào các ngành khoa học cơ bản, thiên về nghiên cứu nền tảng, sinh viên có sự đam mê thực sự chứng tỏ các ngành này vẫn còn nhiều sức hút đối với các thí sinh. 

Một vấn đề đáng chú ý hiện nay là thí sinh quan tâm rất nhiều đến các ngành như Du lịch, Truyền thông, Kinh doanh, Công nghệ thông tin, Tài chính ngân hàng, Kỹ thuật ô tô... Trong số đó có nhiều em xác định rõ và thể hiện sự phù hợp, nhưng không ít trong số đó lựa chọn là do tính thời thượng, hay thông tin được “tô hồng” quá mức về ngành. Nhiều thí sinh yêu thích học đại học hơn là học cao đẳng nghề dẫn đến một nghịch lý là hệ cao đẳng nghề thường tuyển không đủ chỉ tiêu trong khi nhu cầu tuyển dụng là rất cao, hệ đại học tốt nghiệp hàng năm nhiều nhưng chất lượng đầu ra còn nhiều bất cập, nhiều cử nhân đại học không hội đủ kiến thức và kỹ năng của bậc này. Hiện tượng “khủng hoảng thừa bằng đại học” đang diễn ra và đây là tín hiệu không tốt cho nguồn nhân lực của Việt Nam.

Tại Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, các ngành đào tạo nền tảng nghiên cứu đã tích hợp nhiều môn học giúp sinh viên thực hành, ứng dụng, nhất là để sinh viên có thể làm việc tốt trong môi trường doanh nghiệp, điều này giúp tăng khả năng tìm việc làm của sinh viên.

Những năm gần đây, các ngành được thí sinh quan tâm, xét tuyển nhiều như: Truyền thông Đa phương tiện, Quan hệ quốc tế, Ngôn ngữ Anh, Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Báo chí, Tâm lý học, Nhật Bản học, các ngành ngôn ngữ... đều là các ngành có nhu cầu xã hội ở mức cao.

Một xu hướng đáng chú ý là thí sinh ngày càng quan tâm hơn đến các chương trình liên kết 2+2 vì các bạn được trải nghiệm cả hai môi trường học thuật là Việt Nam và nước đối tác. Điều này giúp sinh viên có thể hội nhập tốt hơn vào cả hai xã hội sau khi tốt nghiệp. Đồng thời, chất lượng giảng dạy trong nước đã được nâng lên nhanh chóng.

Những lựa chọn này tác động thế nào đến sự phát triển các lĩnh vực nghề nghiệp trong tương lai?
Như tôi đã chia sẻ, đang diễn ra hiện tượng “khủng hoảng thừa bằng đại học” - định danh là cử nhân/ kỹ sư nhưng chất lượng thì lại không phải như thế - trong khi lại thiếu hụt nguồn lao động lành nghề phục vụ cho quá trình phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao. Đây là sự lãng phí trong đào tạo nhân lực cho phát triển quốc gia.

Có những ngành đào tạo dường như đang dư thừa so với nhu cầu của thị trường lao động khiến cho người tốt nghiệp không thể cạnh tranh, hay phải làm việc với mức lương rất thấp, thậm chí không khai là đã tốt nghiệp đại học để làm công nhân, lao động phổ thông...Trong khi các lĩnh vực tuyển nhân sự có khả năng thực hành, thao tác trong công việc cao lại thiếu lao động trầm trọng, hoặc có lao động nhưng chưa đủ năng lực làm việc. 

Các ngành khoa học cơ bản hiện nay chưa có chính sách phù hợp của Nhà nước nên các trường đại học đào tạo ngành này nhìn chung đang rất chật vật để tìm các giải pháp tài chính hỗ trợ người học. Điều này nếu không có giải pháp sớm thì đến một lúc nào đó, chúng ta lại thiếu nhân lực có chuyên môn sâu về khoa học cơ bản. Hay tệ hơn là phải tuyển lao động từ các quốc gia phát triển với mức lương chi trả sẽ rất cao.

Lời khuyên của ông đối với học sinh trung học phổ thông trong việc lựa chọn nghề nghiệp của mình?
Lời khuyên của tôi chỉ có tính chất tham khảo, việc áp dụng nó còn tùy thuộc đặc điểm từng thí sinh vì chính họ mới là người hiểu mình nhất. Tôi cho rằng có mấy điểm mà thí sinh cần lưu ý:

- Các bạn cần lưu tâm rằng nghề nghiệp luôn đòi hỏi chuyên môn, kinh nghiệm sẽ có qua quá trình tích lũy cho nên hãy ưu tiên học một chương trình đào tạo chuyên môn nào đó ở bậc trung cấp, cao đẳng hay đại học. Nếu không có chuyên môn thông qua đào tạo tốt, bạn sẽ dần mất lợi thế cạnh tranh, cũng có nghĩa là cơ hội phát triển, sự thăng tiến, thu nhập và vị trí... sẽ thấp. 

- Hiện nay, có nhiều ngành tuy ít người học hơn nhưng cơ hội việc làm vẫn cao, trong khi ngành nhiều người học thì sự cạnh tranh sẽ rất cao, cả về tuyển sinh, học tập lẫn việc làm. Bạn hãy nhìn rộng hơn về ngành, về nghề, vì khi mở tầm mắt của mình ra, bạn sẽ thấy được nhiều cơ hội khác dành cho mình. 

- Cuối cùng, các bạn cần chọn vào một cơ sở đào tạo chất lượng và học phí phù hợp với gia đình mình. Trong giáo dục, chất lượng đào tạo là yếu tố quan trọng nhất để kiến tạo nên những người giỏi.

Xin cám ơn ông.

NHƯ Ý

Theo: Báo Khoa học phổ thông