Sáng ngày 12.6, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM, Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ phối hợp cùng Khoa Lịch sử và Quan hệ Quốc tế tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Tập hợp lực lượng của Mỹ giai đoạn 2017 - 2024 và những tác động đến thế giới”, thuộc khuôn khổ Nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Quốc gia mã số KX.06.07/21-30. Hội thảo là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia và học giả trao đổi, phân tích chiến lược tập hợp lực lượng của Mỹ cùng những tác động của quá trình này đối với thế giới, khu vực và Việt Nam.
Tham dự hội thảo có PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ; PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi, Chủ nhiệm đề tài. Về phía ĐHQG-HCM có TS. Lê Quốc Bảo, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Phát triển Năng lực. Về phía Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM có PGS.TS. Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Nhà trường; lãnh đạo phòng Đối ngoại và Quản lý khoa học; Ban chủ nhiệm Khoa Lịch sử và Quan hệ Quốc tế và đông đảo giảng viên, nhà khoa học, học viên cao học và sinh viên Khoa cùng tham dự.
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ nhấn mạnh thế giới đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ từ trật tự đơn cực sang đa cực với sự nổi lên của nhiều trung tâm quyền lực mới. Ông cho rằng quá trình tập hợp lực lượng của các cường quốc, đặc biệt là Mỹ, trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ cao, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo đang góp phần định hình lại cấu trúc và phương thức vận hành của thế giới.
Phát biểu chào mừng, PGS.TS. Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng đánh giá chủ đề hội thảo mang tính thời sự và có ý nghĩa học thuật, thực tiễn sâu sắc. Theo thầy, việc nghiên cứu sự điều chỉnh hệ thống liên minh và đối tác của Mỹ không chỉ giúp nhận diện những biến động của cấu trúc khu vực mà còn gợi mở nhiều vấn đề thực tiễn đối với công tác hoạch định chính sách của Việt Nam trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động.
Trong bài phát biểu đề dẫn, PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung, Chủ nhiệm đề tài phân tích những điểm khác biệt nhưng mang tính kế thừa giữa hai chính quyền Donald Trump và Joe Biden trong chiến lược tập hợp lực lượng. Nếu chính quyền Donald Trump ưu tiên lợi ích thực dụng, mang tính “giao dịch” và yêu cầu các đồng minh chia sẻ gánh nặng nhiều hơn, thì chính quyền Joe Biden tập trung vào việc thể chế hóa và mạng lưới hóa quan hệ với đồng minh thông qua các cơ chế đa phương và tiểu đa phương linh hoạt.
Hội thảo diễn ra với 2 phiên thảo luận và 6 tham luận chuyên sâu xoay quanh các vấn đề về chiến lược tập hợp lực lượng của Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, hợp tác an ninh hàng hải, liên minh công nghệ cao, quan hệ Mỹ - Ấn và những tác động đối với trật tự khu vực, thế giới.
Tại phiên thứ nhất với chủ đề “Tập hợp lực lượng của Mỹ giai đoạn 2017 - 2024 tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và những tác động”, các diễn giả tập trung phân tích sự điều chỉnh chiến lược của Mỹ trước cạnh tranh nước lớn và xu hướng tái cấu trúc liên minh trong khu vực. Trong tham luận “Cạnh tranh cường quyền và tái cấu trúc liên minh: Góc nhìn chủ nghĩa hiện thực về Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ (2017 - 2021)”, TS. Nguyễn Tăng Nghị, Trưởng Khoa Lịch sử và Quan hệ Quốc tế cho rằng chính sách liên minh dưới thời Donald Trump là phản ứng trước sự trỗi dậy của Trung Quốc; đồng thời phản ánh xu hướng chuyển từ cam kết giá trị dài hạn sang mô hình liên minh mang tính giao dịch quyền lực.
TS. Phạm Thị Yến, Trường Đại học Sài Gòn, với tham luận “Cân bằng mạng lưới trong tập hợp lực lượng của Mỹ ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (2017 - 2024)” đã làm rõ cách Mỹ xây dựng các cơ chế hợp tác linh hoạt như AUKUS, QUAD và Chip 4 nhằm hình thành “mạng lưới các mạng lưới” để tăng cường năng lực răn đe và kết nối đối tác. Trong khi đó, PGS.TS. Trần Nam Tiến, Khoa Lịch sử và Quan hệ Quốc tế trình bày tham luận so sánh chiến lược tập hợp lực lượng giữa hai chính quyền Trump và Biden. Theo ông, dù khác biệt trong cách tiếp cận - từ chủ nghĩa đơn phương, răn đe kinh tế bằng thuế quan dưới thời Trump đến ngoại giao đa phương và học thuyết “Răn đe tích hợp” dưới thời Biden - cả hai chính quyền đều đối mặt với thách thức chung là xu hướng bảo hộ thương mại nội địa.
Phiên thảo luận thứ hai tập trung vào chiến lược tập hợp lực lượng của Mỹ trên các lĩnh vực và đối tác cụ thể. TS. Nguyễn Minh Mẫn, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM nhấn mạnh an ninh hàng hải là động lực quan trọng thúc đẩy hợp tác giữa Mỹ và các nước trong nhóm QUAD. Theo diễn giả, sự mở rộng của cuộc tập trận hải quân với tên gọi Malabar đã góp phần củng cố trật tự dựa trên luật lệ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Ở lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn, TS. Nguyễn Thị Hải Yến, Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ trình bày tham luận về các đạo luật chiến lược dưới thời Tổng thống Joe Biden nhằm tái cấu trúc chuỗi cung ứng công nghệ và thúc đẩy xu hướng “friend-shoring”, qua đó mở ra cả cơ hội lẫn thách thức cho Việt Nam trong quá trình tham gia chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Bên cạnh đó, TS. Kiều Thanh Nga, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi phân tích sự chuyển dịch trong quan hệ Mỹ - Ấn từ đối tác giao dịch sang liên kết chiến lược đa tầng thông qua các cơ chế như QUAD, IPEF và iCET, đồng thời nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của Ấn Độ trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ.
Trong phần bình luận và thảo luận, các chuyên gia tập trung phân tích những biến chuyển trong chiến lược tập hợp lực lượng của Mỹ cũng như tác động của cạnh tranh nước lớn đối với cấu trúc an ninh khu vực và toàn cầu. Nhiều ý kiến cho rằng xu hướng hình thành các mạng lưới hợp tác đa tầng trong các lĩnh vực an ninh, công nghệ và kinh tế đang làm thay đổi phương thức cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc; đồng thời đặt ra những thách thức mới đối với trật tự quốc tế, quan hệ đồng minh và chiến lược cân bằng của các quốc gia trong bối cảnh thế giới ngày càng đa cực và phức tạp.
Tổng kết hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung, Chủ nhiệm đề tài nhận định xuyên suốt từ thời Obama, Trump đến Biden, Mỹ luôn duy trì chiến lược nhất quán nhằm ngăn chặn sự trỗi dậy của các cường quốc. Ông cũng cho rằng Washington đặc biệt quan ngại khả năng hình thành liên kết chiến lược giữa Trung Quốc và Nga, vì vậy các cơ chế được thúc đẩy nhằm định hình các mạng lưới công nghệ - an ninh mới và hạn chế ảnh hưởng của các đối thủ chiến lược.
Hội thảo khép lại với nhận định chung rằng trong bối cảnh thế giới đa cực và nhiều biến động hiện nay, năng lực kết nối, điều phối và xây dựng mạng lưới hợp tác sẽ trở thành yếu tố quan trọng quyết định vị thế và ảnh hưởng của các quốc gia trong thập niên tới.
