Diễn đàn “Du lịch nông thôn gắn với văn minh sinh thái và kiến tạo môi trường sống xanh”: Từ tri thức đến định hướng phát triển bền vững cho địa phương

Chiều ngày 08.11, trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học Địa lý toàn quốc lần thứ XV năm 2025, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM đã tổ chức Diễn đàn “Du lịch nông thôn gắn với văn minh sinh thái và kiến tạo môi trường sống xanh”. Diễn đàn quy tụ các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia và đại diện nhiều địa phương nhằm thảo luận về hướng tiếp cận bền vững trong phát triển du lịch nông thôn, trong bối cảnh yêu cầu bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng đời sống cộng đồng ngày càng được nhấn mạnh.

Phát biểu khai mạc, TS. Lê Hoàng Dũng, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, nhấn mạnh rằng du lịch nông thôn ngày nay không chỉ đơn thuần là hoạt động khai thác cảnh quan hay tiêu thụ nông sản, mà cần hướng đến việc xây dựng sinh kế bền vững, nâng cao đời sống người dân và khơi dậy niềm tự hào văn hóa bản địa. Theo thầy, Việt Nam sở hữu một kho tàng tài nguyên sinh thái và tri thức dân gian vô cùng phong phú, trong đó hơn 60% dân số sinh sống tại nông thôn chính là một lợi thế đặc biệt để phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm. Tuy vậy, quá trình này cũng đối diện nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, đô thị hóa và yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng dịch vụ. Diễn đàn vì thế là cơ hội để cộng đồng khoa học và thực tiễn gặp gỡ, cùng đặt vấn đề, cùng đề xuất giải pháp và cùng hướng tới những giá trị phát triển lâu dài.

TS. Lê Hoàng Dũng, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, phát biểu khai mạc diễn đàn - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Ở góc độ học thuật, PGS.TS Ngô Thị Thu Trang, Trưởng khoa Địa lý, tập trung phân tích khái niệm “văn minh sinh thái” như một khung giá trị mới trong phát triển. Cô cho rằng văn minh sinh thái không phải là khẩu hiệu hay phong trào nhất thời, mà là kết quả của một tiến trình văn hóa – xã hội, trong đó con người học cách thiết lập lại quan hệ hài hòa với tự nhiên. Du lịch nông thôn, trong cách tiếp cận này, không còn giới hạn ở hoạt động tham quan hay giải trí, mà trở thành phương thức để cộng đồng kể lại câu chuyện nơi chốn, trao truyền tri thức sống và khơi phục ký ức văn hóa địa phương. Khi du khách đến không chỉ “nhìn” mà còn “hiểu” và “chia sẻ”, du lịch trở thành hoạt động nuôi dưỡng tinh thần và tái tạo giá trị.

PGS.TS Ngô Thị Thu Trang cho rằng văn minh sinh thái không phải là khẩu hiệu hay phong trào nhất thời, mà là kết quả của một tiến trình văn hóa – xã hội - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Từ góc độ chính sách và triển khai mô hình, PGS.TS Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch, khẳng định rằng phát triển du lịch nông thôn phải được đặt trong một hệ sinh thái kinh tế – văn hóa – xã hội thống nhất. Thành công của một điểm đến không đến từ số lượng khách hay doanh thu ngắn hạn, mà từ việc cộng đồng được trao quyền làm chủ, từ sự liên kết bền chặt giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân, và từ khả năng bảo tồn và phát triển bản sắc địa phương. Những mô hình được chia sẻ tại diễn đàn, từ Đồng Tháp đến An Giang, Đắk Lắk hay Khánh Hòa, cho thấy khi người dân thực sự tin vào giá trị của chính mình, du lịch trở thành sức mạnh làm sống lại làng nghề, khôi phục lối sống truyền thống và tạo dựng môi trường sống hài hòa, xanh và hạnh phúc.

PGS.TS Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch, khẳng định rằng phát triển du lịch nông thôn phải được đặt trong một hệ sinh thái kinh tế – văn hóa – xã hội thống nhất - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Phần thảo luận của diễn đàn diễn ra sôi nổi, xoay quanh câu chuyện đào tạo nhân lực trẻ, chuyển đổi số trong truyền thông du lịch, xây dựng hình ảnh điểm đến và cơ chế hỗ trợ cộng đồng trong quá trình chuyển đổi mô hình kinh tế. Các đại biểu thống nhất rằng du lịch nông thôn không phải là việc “đưa khách về làng”, mà là hành trình để làng tìm lại chính mình trong dòng chảy phát triển mới; không phải là khai thác tài nguyên, mà là chăm sóc và bồi đắp giá trị; không chỉ là chiến lược kinh tế, mà còn là lựa chọn văn hóa và trách nhiệm xã hội của thế hệ hôm nay đối với tương lai.

Các đại biểu chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi ý kiến tại Diễn đàn - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Từ những trao đổi tại Diễn đàn, có thể thấy yêu cầu phát triển du lịch nông thôn hôm nay không chỉ là bài toán kinh tế hay bảo tồn cảnh quan, mà là vấn đề nuôi dưỡng giá trị sống và tái định vị bản sắc cộng đồng. Khi du lịch được tiếp cận như một phương thức kiến tạo lại quan hệ giữa con người và môi trường, giữa truyền thống và hiện tại, giữa nhu cầu phát triển và nhu cầu gìn giữ, thì nông thôn không phải đối tượng để khai thác, mà là không gian văn hóa đang vận động và được chăm sóc bằng tri thức và sự tham gia của chính những người trong cuộc.

Trên nền tảng đó, diễn đàn mở ra hướng nhìn dài hạn cho các địa phương trong việc đặt con người, cộng đồng và di sản vào trung tâm của phát triển, coi nông thôn không chỉ là ký ức, mà là tương lai đang được kiến tạo mỗi ngày.

Ban Chủ tọa chủ trì và trao đổi ý kiến tại Diễn đàn - Ảnh: LÝ NGUYÊN

NGUYÊN QUYÊN - NGUYEN TT